روغن موتور را کی عوض کنیم؟ کیلومتر، زمان یا هر دو
راهنمای مالکان خودرو · ۱۴۰۵/۰۶/۰۶
بازهٔ تعویض روغن فقط یک عدد کیلومتر نیست؛ زمان، نوع روغن و شرایط رانندگی هم تعیین‌کننده‌اند. در این راهنما می‌خوانید دفترچه را چطور بخوانید، شرایط سخت یعنی چه، چرا روغن بدون کارکرد هم کهنه می‌شود و چطور بازهٔ درست خودروی خودتان را دنبال کنید.
پاسخ کوتاه: روغن موتور را بر اساس هر کدام از کیلومتر یا زمانِ تعیین‌شده در دفترچهٔ خودرو که زودتر برسد عوض کنید. اگر خودرو بیشتر در ترافیک، مسیرهای کوتاه، گرما یا گردوغبار کار می‌کند، برنامهٔ «شرایط سخت» دفترچه ملاک است. عدد روی برچسب روغن یا توصیهٔ کلی دیگران جای دستور سازندهٔ خودرو را نمی‌گیرد.
چرا روغن موتور کهنه می‌شود؟
روغن موتور فقط روان‌کار نیست. قطعات را خنک می‌کند، ذرات و دوده را معلق نگه می‌دارد تا در فیلتر یا هنگام تخلیه خارج شوند، اسیدهای حاصل از احتراق را خنثی می‌کند و از خوردگی جلوگیری می‌کند. همهٔ این کارها با افزودنی‌هایی انجام می‌شود که به‌مرور مصرف می‌شوند.
عواملی که روغن را فرسوده می‌کنند:
- حرارت: دمای بالا روند اکسیدشدن روغن را سریع‌تر می‌کند.
- محصولات احتراق: دوده، رطوبت و ترکیبات اسیدی وارد روغن می‌شوند.
- رقیق‌شدن با سوخت: در برخی شرایط، به‌ویژه سفرهای کوتاه و موتورهای تزریق مستقیم، مقداری سوخت به روغن راه پیدا می‌کند.
- رطوبت: وقتی موتور در مسیرهای کوتاه به دمای کاری کامل نمی‌رسد، رطوبت فرصت تبخیر پیدا نمی‌کند.
به همین دلیل خودرویی که کم کار می‌کند هم از تعویض روغن بی‌نیاز نیست.
قاعدهٔ «هر کدام زودتر»
بیشتر دفترچه‌ها دو عدد می‌دهند: یک بازهٔ کیلومتری و یک بازهٔ زمانی. معنی‌اش این است که هر کدام زودتر رسید، زمان تعویض است.
- خودرویی که زیاد کار می‌کند، معمولاً اول به سقف کیلومتر می‌رسد.
- خودرویی که کم کار می‌کند یا بیشتر پارک است، ممکن است زودتر به سقف زمانی برسد.
اگر فقط کیلومتر را دنبال کنید، روغن خودروی کم‌کار ممکن است مدت طولانی‌تر از توصیهٔ سازنده در موتور بماند.
«شرایط سخت» یعنی چه؟
بسیاری از سازندگان در دفترچه برنامه‌ای برای شرایط سخت دارند. تعریف دقیق را از دفترچهٔ خودروی خودتان بخوانید، اما موارد رایج این‌ها هستند:
- ترافیک سنگین و توقف‌وحرکت زیاد
- مسیرهای کوتاه که موتور به دمای کاری کامل نمی‌رسد
- هوای بسیار گرم یا بسیار سرد
- جاده‌های خاکی و پرگردوغبار
- یدک‌کشی یا حمل بار سنگین
- کار طولانی موتور در درجا
برای خیلی از رانندگان شهری، بخش قابل‌توجهی از رانندگی با همین تعریف جور درمی‌آید. پس قبل از اینکه بازهٔ عادی را مبنا بگذارید، صادقانه بررسی کنید خودرو بیشتر در کدام شرایط کار می‌کند.
نوع روغن چه نقشی دارد؟
برخی روغن‌ها برای کارکرد طولانی‌تر طراحی شده‌اند و ممکن است بازهٔ بلندتری روی برچسب یا در توضیحات تولیدکننده ذکر شود. اما:
- روغن باید اول گرانروی و استاندارد عملکردی را داشته باشد که دفترچه خواسته است.
- بازهٔ تعویض را سازندهٔ خودرو تعیین می‌کند. اگر روغن بهتری استفاده می‌کنید، این به‌تنهایی مجوز طولانی‌کردن بازه نیست، مگر دفترچه صریحاً چنین اجازه‌ای داده باشد.
- در موتورهای توربو و تزریق مستقیم، دفترچه معمولاً حساسیت بیشتری روی استاندارد روغن دارد. توضیح بیشتر در روغن سنتتیک یا نیمه‌سنتتیک برای موتور توربو و استاندارد API SP.
بین دو تعویض، سطح روغن را بازدید کنید
موتورها ممکن است بین دو سرویس مقداری روغن مصرف کنند. مقدار مجاز را سازنده مشخص می‌کند. بازدید سطح روغن یک عادت ساده است:
- خودرو را روی سطح صاف پارک کنید.
- طبق دستور دفترچه، پیش یا پس از خاموش‌کردن موتور و مدتی صبر، گیج روغن را بیرون بکشید، تمیز کنید، دوباره کامل جا بزنید و بیرون بیاورید.
- سطح باید بین دو علامت حداقل و حداکثر باشد.
- اگر کم بود، با همان روغن مشخصات دفترچه تا حد مجاز اضافه کنید. سرریز کردن هم مضر است.
برخی خودروهای جدید گیج ندارند و سطح روغن را روی نمایشگر نشان می‌دهند. روش را از دفترچه بخوانید.
اگر سطح روغن مرتب و محسوس کم می‌شود، زیر خودرو نشتی می‌بینید، روغن شیری‌رنگ است یا چراغ فشار روغن روشن شد، فقط روغن اضافه نکنید. خودرو باید بررسی شود و با چراغ فشار روغن رانندگی را ادامه ندهید.
فیلتر روغن را فراموش نکنید
فیلتر روغن ذرات معلق در روغن را نگه می‌دارد. اینکه فیلتر در هر تعویض روغن عوض شود یا یک‌درمیان، در دفترچه آمده است. روش رایج و کم‌خطر در بیشتر کارگاه‌ها، تعویض فیلتر همراه هر تعویض روغن است.
رنگ روغن معیار تعویض نیست
روغن تیره لزوماً فرسوده نیست؛ بسیاری از روغن‌ها کمی پس از تعویض تیره می‌شوند چون دوده را در خود معلق نگه می‌دارند و این کارشان است. برعکس، روغن روشن هم ممکن است افزودنی‌هایش مصرف شده باشد. معیار تعویض، کیلومتر و زمان دفترچه است، نه رنگ.
یک روال ساده برای اینکه موعد از دستتان در نرود
- هنگام هر تعویض، کیلومتر، تاریخ، نوع و گرانروی روغن و تعویض یا عدم تعویض فیلتر را ثبت کنید.
- کیلومتر و تاریخ موعد بعدی را هم‌زمان حساب کنید و هر کدام زودتر بود را یادداشت کنید.
- هر چند هفته یک‌بار سطح روغن را بازدید کنید.
- یادآوری بگذارید؛ کاغذ روی شیشه به‌راحتی گم می‌شود.
کارگاه‌هایی که با نرم‌افزار تعویض روغنی نکسوپین کار می‌کنند، موعد بعدی را در پروندهٔ خودرو ثبت می‌کنند و یادآوری بر اساس کیلومتر یا تاریخ برای مشتری ارسال می‌شود. صاحبان خودرو هم می‌توانند سابقه و موعدها را در نکسوپین برای صاحبان خودرو ببینند. برای مشخصات روغن خودروی خودتان، راهنمای روغن خودروها را ببینید.